117 در اينجا اول ذكر شده است و ظاهر آن چنين است كه در ناحيه‌اى كه اين مطلب ابتدا نوشته شده بوده است تأسيس دولت ساسانى حقيقة به عنوان مبدأ تاريخ‌گذارى مستعمل بوده است و از طرف ديگر سال 40 - 339 م به عنوان آغاز تعقيب مسيحيان از منابع ديگر نيز تا اندازه‌اى تأييد شده است « 1 » . به موجب اين محاسبه در اينجا آغاز دولت ساسانى سال 4 - 223 مسيحى مىگردد . توضيح و حلّ اين اختلاف فقط وقتى ميسّر مىگردد كه تاريخ نخستين ( سال 224 مسيحى ) پيروزى قطعى اردشير بر اردوان و به كار بردن عنوان شاهنشاه از جانب اردشير باشد و تاريخ اخير ( 224 - 226 م ) تاريخ فتح تيسفون پايتخت دولت شاهنشاهى باشد . تاريخ روى كار آمدن اردشير ( رجوع شود به سلطنت اردشير در متن كتاب ) نيز ميان اين دو حادثه فاصلهء نسبة قابل ملاحظه‌اى قايل شده است . بنا بر اين ، سال ايرانى كه آغاز تأسيس دولت ساسانى محسوب مىشد در 27 سپتامبر سال 223 م آغاز مىشد و اين سال با تفاوت چند روز درست با سال 535 سلوكى مطابق مىگردد . چون دليلى نداريم كه دربارهء تاريخ جنگ نهايى قطعى ( اردشير با اردوان ) كه آخر مهر ماه گفته شده است ترديد كنيم ، بنا بر اين مىتوانيم با احتمال تاريخ دقيق سال و

--> ( 1 ) - آفراآتس كه خود در ميان وحشت و ترس دورهء تعقيب مسيحيان مىزيست ، اوت 656 سلوكى را ( 345 م ) - « سال سى و ششم سلطنت شاپور پادشاه ايرانيان ، كه داعى و موجب اين تعقيب بوده است ، با سال پنجم تخريب كليساها » تاريخ‌گذارى مىكند ( ص 507 ؛ مقدمه ص 22 ) ، در صورتى كه بر طبق محاسبهء فوق مىبايستى سال ششم باشد . اما كارنامه‌هاى شهدا تعقيب سخت بزرگ مسيحيان « تخريب كليساها » را در سال سى و دوم سلطنت شاپور دوم ذكر مىكنند يعنى يك سال پس از اقداماتى كه با مرگ سيمون‌بار صباعه شروع شده بود ( كتاب شهدا ج 1 ص 45 و 47 و 202 ) . رقم 117 از روى ترجمهء ارمنى نيز تأييد شده است ( پاتكانيان ، محل مذكور در قبل ص 154 ؛ پاتكانيان نمىداند كه نوشتهء او ترجمه بوده است ) . متن كتاب شهدا ( ج 1 ص 79 ) كه آن را مفصل‌تر ساخته‌اند دو تطبيق تاريخى ديگر نيز دارد كه فقط از روى محاسبه درست شده است ( نه تاريخ‌گذارى اصيل ) و اساسا اشتباه است . تعيين دقيق سالى كه اين شهادت‌ها در آن آغاز شده است به طور طبيعى بايستى مورد علاقهء شديد سريانىها بوده باشد ، ولى ما بايد به دو رقم متن اصلى توجّه داشته باشيم . آيا تاريخ‌گذارى مذكور ( سال 117 از آغاز دولت ساسانى ) در فرمان خود شاه ( شاپور دوم ) نيز به كار رفته بوده است ؟